Türkmenistanyň ulag pudagynda möhüm orny eýeleýän «Türkmenulaggözegçilik» döwlet kärhanasy öz taryhyny 1994-nji ýylyň fewral aýyndan alyp gaýdýar. Kärhana ilkinji gezek Türkmenistanyň Awtomobil transporty ministrliginiň düzüminde «Türkmentransinspeksiýa» döwlet kärhanasy ady bilen döredilip, soňraky ýyllarda häzirki adyna eýe boldy.
Häzirki wagtda «Türkmenulaggözegçilik» diňe bir awtoulag gatnawlaryna gözegçilik edýän edara bolman, eýsem ýurduň ulag ulgamynyň durnukly we howpsuz işlemegine ýardam berýän esasy düzümleriň biri hökmünde çykyş edýär. Kärhana ilatyň hem-de ykdysadyýetiň dürli pudaklarynyň ulag hyzmatlaryna bolan islegleriniň kanagatlandyrylmagyny üpjün etmek bilen bir hatarda, awtoulag arkaly amala aşyrylýan ýük we ýolagçy gatnawlarynyň hilini ýokarlandyrmaga gönükdirilen işleri alyp barýar.
Edaranyň esasy maksatlarynyň biri Türkmenistanda we onuň çäginden daşarda hyzmat edýän awtoulag kärhanalarynyň halkara bazardaky bäsdeşlige ukyplylygyny güýçlendirmekdir. Şeýle hem üstaşyr ýük daşamalarynyň möçberini artdyrmak, halkara ulag geçelgeleriniň mümkinçiliklerini giňeltmek we logistika ulgamynyň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça möhüm çäreler durmuşa geçirilýär.
«Türkmenulaggözegçilik» döwlet kärhanasynyň işiniň esasy ugurlarynyň biri awtoulaglarda ýük we ýolagçy daşamagyň howpsuzlygyna gözegçilik etmekden ybaratdyr. Kärhana ýolagçylara ýokary derejeli hyzmatlaryň hödürlenmegine, ulag serişdeleriniň tehniki ýagdaýynyň talaplara laýyk gelmegine hem-de hereket howpsuzlygynyň üpjün edilmegine aýratyn üns berýär.
Şeýle-de edara awtoulagda ýük daşamak we ulag-ekspedisiýa işini ygtyýarlandyrmak bilen bagly kanunçylygyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär. Ulag serişdeleriniň tehniki gözden geçirilişini geçirmek, awtoulag kärhanalarynda barlaglary guramak, usuly we tejribe kömegini bermek hem onuň ygtyýarlyklarynyň hataryna girýär.
Kärhana tarapyndan fiziki we ýuridiki şahslaryň ulag serişdelerini hem-de olaryň tirkeglerini bellige almak, synag barlaglaryny geçirmek we degişli güwänamalary resmileşdirmek boýunça resminamalar seljerilýär we degişli çözgütler kabul edilýär. Şeýle hem degişli döwlet edaralary bilen bilelikde tassyklanan meýilnamalar esasynda kanunçylyk talaplarynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik amala aşyrylýar.
Ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen ulag serişdelerini bellige almak, synagdan geçirmek we güwälendirmek boýunça tehniki talaplar hem-de usulyýetler işlenip düzülýär. Mundan başga-da, ýük daşamak işinde berjaý edilmeli hökmany kadalar taýýarlanylýar, olaryň ýerine ýetirilişi boýunça yzygiderli monitoring geçirilýär.
Ýol arkaly daşaýyş ulgamynda ýörite düzgünleriň işlenip taýýarlanylmagy we howpsuzlyk çäreleriniň kesgitlenmegi hem kärhananyň möhüm wezipeleriniň biridir. Şeýle hem awtoulaglarda ýük daşamak boýunça maglumatlar ýygnalýar, jemlenýär we seljerilýär. Bu bolsa pudagyň häzirki ýagdaýyny öwrenmäge hem-de geljekki ösüş ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
«Türkmenulaggözegçilik» döwlet kärhanasy tarapyndan hödürlenýän hyzmatlaryň arasynda dürli görnüşli rugsatnamalary resmileşdirmek aýratyn orun eýeleýär. Daşary ýurt awtoulag serişdeleriniň Türkmenistana gelmegi ýa-da ýurduň çäginden üstaşyr geçmegi üçin zerur rugsatnamalar berilýär. Şeýle-de Türkmenistanda bellige alynmadyk kärhanalar we daşary ýurtly daşaýjylar üçin ýurduň çäginde ýük ýüklemek ýa-da üçünji döwletlerden ýük getirmek boýunça rugsatnamalary taýýarlamak bilen bagly ulag-ekspeditorçylyk hyzmatlary ýerine ýetirilýär.
Kärhana tarapyndan türkmen we daşary ýurt awtoulaglarynyň tehniki ýagdaýyny barlamak hyzmatlary hem amala aşyrylýar. Türkmenistanyň çägine girýän ýa-da üstaşyr geçýän daşary ýurt tirkegleriniň we ýarym tirkegleriniň wagtlaýyn goýberilmegi üçin degişli rugsatnamalaryň resmileşdirilmegi, halkara ýük gatnawlary boýunça ýanhatlaryň berilmegi ýaly hyzmatlar hem müşderilere hödürlenýär.
Şeýle-de daşary ýurt ýük awtoulaglarynyň Türkmenistana girmegi ýa-da onuň çäginden geçmegi üçin halkara ylalaşyklaryň esasynda berilýän rugsatnamalar taýýarlanylýar. Wagtlaýyn getirilen daşary ýurt awtoulag serişdelerini gaýtadan hasaba almak we olaryň hereketine gözegçilik etmek bilen bagly işler hem ýerine ýetirilýär. Mundan başga-da, ulanyş möhleti 10 ýyla ýeten awtobuslary tehniki gözegçilikden geçirmek hyzmatlary amala aşyrylýar.
Kärhananyň işinde hasap we gözegçilik çäreleri hem möhüm orun eýeleýär. Türkmenistanyň döwlet serhedindäki awtoýol gözegçilik-geçiriş nokatlaryndan geçýän we ýurtda hasaba alnan ýük awtoulag serişdeleri yzygiderli bellige alynýar. Şeýle hem ýolagçylary, goşlary we ýükleri daşamak boýunça kadalaryň berjaý edilişi gözegçilikde saklanýar.
Türkmenistanyň «Administratiw hukuk bozulmalary hakynda» Kodeksine laýyklykda, ýolagçy ýa-da ýük daşamak düzgünleriniň bozulmagy bilen bagly ýagdaýlar ýüze çykarylanda degişli temmi çäreleri görülýär we bellenilen jerimeler döwlet býujetine geçirilýär.
Şeýlelikde, «Türkmenulaggözegçilik» döwlet kärhanasy ýurdumyzyň ulag ulgamynda howpsuzlygy, tertibi we netijeliligi üpjün etmekde esasy orunlaryň birini eýeleýär. Kärhananyň alyp barýan işleri diňe bir içerki gatnawlaryň kämilleşdirilmegine däl, eýsem Türkmenistanyň halkara ulag-logistika merkezleriniň biri hökmünde ornuny pugtalandyrmagyna hem hyzmat edýär.
